Automatisch vertaald door DeepL. Bekijk originele versie (DE)
Iedereen die de klassieke 911 van naderbij heeft bekeken, heeft misschien al gelezen over de zogenaamde “Sportomatic”. Voor sommigen is het een technische dwaling uit Zuffenhausen, voor anderen een fascinerende middenweg tussen een handgeschakelde versnellingsbak en een automaat. Het was een onconventionele poging om het comfort van rijden met twee pedalen te combineren met de betrokkenheid van een handgeschakelde versnellingsbak in een sportwagen. Hoewel de Sportomatic meer dan tien jaar lang werd aangeboden, is hij vanuit het perspectief van vandaag niet veel meer dan een bijverschijnsel in de rijke geschiedenis van Porsche. Maar hoe werkt de Porsche Sportomatic precies? Waarom is Porsche’s idee van een comfortabelere versie van de handgeschakelde versnellingsbak uiteindelijk niet aangeslagen?
Nadat Porsche in de jaren 1950 internationaal naam had gemaakt met de 356, volgde de volgende grote stap in de jaren 1960 met de 911. De kleine autofabrikant uit Zuidwest-Duitsland opende nieuwe markten en werd steeds bekender. Om met de Porsche 911 nog meer kopers aan te spreken, moesten niet alleen de pure prestaties maar ook het comfort worden verbeterd ten opzichte van zijn voorganger. Dit stelde de ingenieurs in Zuffenhausen voor een lastige opgave: hoe kon de 911 nog toegankelijker worden gemaakt zonder hem van zijn essentie te beroven?
Porsche zag vooral kansen in de verbetering van het dagelijkse gebruiksgemak in druk verkeer, heuvelachtige steden of lange woon-werkverkeer. Om de gebruikswaarde van de 911 in deze toepassingen te verhogen, leek een alternatief voor de handgeschakelde versnellingsbak een voor de hand liggende optie. Het antwoord uit Zuffenhausen was echter geen klassieke automatische versnellingsbak. In plaats daarvan ontwikkelde Porsche zijn eigen technisch onconventionele oplossing: de Sportomatic. Deze moest eenzelfde comfortniveau bieden als een automatische transmissie, terwijl de bestuurder toch zelf kon schakelen.
Sport plus Automatic is gelijk aan Sportomatic – Porsche had al voor de Boxster een voorliefde voor acroniemen.
Het idee van Porsche was om het mogelijk te maken om met twee pedalen te rijden en toch handmatig te kunnen schakelen. Net als bij een automatische transmissie was het de bedoeling om het koppelen, dat vooral in de spits vermoeiend is, overbodig te maken. In samenwerking met het bedrijf Fichtel & Sachs ontwikkelden de ingenieurs van Zuffenhausen een halfautomatische versie van de handgeschakelde versnellingsbak type 901 met vier versnellingen. Simpel gezegd combineerde deze de gewone handgeschakelde transmissie met een koppelomvormer als startkoppeling en een standaardkoppeling die de motor en transmissie ontkoppelde tijdens het schakelen.
Porsche’s beschrijvingen van de Sportomatic waren veelbelovend. Hij zou de comfortvoordelen van automatische transmissies combineren met de rijervaring van handgeschakelde transmissies.
De manier waarop het werkt is even eenvoudig als elegant: in plaats van een pedaal te gebruiken, wordt de koppeling geactiveerd door een microschakelaar in de versnellingspook. Wanneer er kracht op wordt uitgeoefend, activeert de microschakelaar een vacuümsysteem dat de koppeling ontkoppelt. Zodra de volgende versnelling wordt ingeschakeld en de versnellingspook geen druk meer registreert op de hendel, wordt de koppeling weer ingeschakeld dankzij het veranderde signaal van de microschakelaar.
Het maakt langzaam rijden aangenamer – omdat je niet hoeft te koppelen. Het maakt hard rijden leuker – omdat je kunt schakelen als je dat wilt.
Porsche reclamefolder voor de Sportomatic
Deze eerste versie van de Sportomatic transmissie kreeg de naam 905. De versnellingspook heeft nog steeds drie poorten. De parkeerstand zit in de linkerversnelling vooraan en de achteruitversnelling achteraan. In de middelste pook vooraan zit versnelling L. Deze is bedoeld voor extreme rijsituaties, zoals wegrijden op steile hellingen. Daarachter zit versnelling D, die bedoeld is voor rijden in de stad tot ongeveer 110 km/u. De versnellingen D3 en D4 aan de rechterkant zijn vooral bedoeld voor rijden op de snelweg (D4) of inhalen (D3). Starten kan overigens in alle versnellingen zonder problemen.
In 1967, drie jaar na de start van de productie van de 911, introduceerde Porsche het Type 905 Sportomatic. Dit idee werd echter niet alleen met instemming begroet. Voor veel liefhebbers leek een Porsche zonder koppelingspedaal een contradictio in terminis. Ook de vakpers reageerde aanvankelijk sceptisch. Journalisten zagen eerder een compromis in comfort dan in technische vooruitgang.
De aanblik van de voetruimte van een luchtgekoelde Porsche 911 met slechts twee pedalen is allesbehalve gewoon.
Om sportieve rijders te overtuigen van de voordelen van de halfautomatische transmissie, besloot Porsche om een 911 R en een 911 S uit te rusten met Sportomatic en ze mee te laten doen aan de Marathon de la Route. In deze 84 uur durende endurancerace op de Nürburgring Nordschleife won de 911 R met Sportomatic met een totale voorsprong van 34 ronden. Interessant genoeg had de 911 S met Sportomatic zelfs betere brandstofverbruikscijfers dan een 911 S met handgeschakelde versnellingsbak die ook werd gebruikt.
Ongetwijfeld droeg deze overwinning aanzienlijk bij aan het feit dat de Sportomatic goed werd ontvangen door een bevooroordeelde Porsche-klantenkring.
Paul Frère
Met de introductie van de 911 E en S 2.4 bracht Porsche ook een nieuwe Sportomatic op de markt. De 905-transmissie moest worden herzien vanwege het toegenomen koppel. Het resultaat was de Sportomatic 925, die nu maximaal 230 Nm koppel aankon in plaats van maximaal 191 Nm. Dit werd mogelijk gemaakt door een grotere koppelomvormer, een versterkte koppeling en een versterkt conische en ringwielpaar. Na een onderbreking van drie jaar was er weer een 911 S met Sportomatic leverbaar.
De herziene versie van de Porsche Sportomatic-transmissie met vier versnellingen werd nog tot 1975 gebruikt in het 911 G-model. Een nieuw aangepaste Sportomatic-transmissie werd al in 1974 in de Verenigde Staten gebruikt. Deze bood slechts drie versnellingen, maar had opnieuw versterkte onderdelen en was ontwikkeld met de nieuwe 911 Carrera 3.0 in gedachten. De Sportomatic werd nog tot 1980 in de 911, 911 S en 911 Carrera 3.0 aangeboden en werd daarna zonder vervanging stopgezet.
De Sportomatic van Porsche is een halfautomatische versie van de handgeschakelde 901-versnellingsbak van het Porsche 911 F-model.
Het vermogen wordt van de motor naar de transmissie overgebracht door een combinatie van een koppelomvormer en een vacuümgestuurde veerdrukkoppeling. De koppelomvormer helpt bij het wegrijden, terwijl de koppeling alleen ontkoppelt en weer inschakelt bij het schakelen. Een magneetschakelaar op de versnellingspook reageert op bewegingen van de versnellingshendel en regelt het vacuüm via een elektromagnetische klep, zodat de koppeling precies zo lang ontkoppelt als nodig is om te schakelen.
Afhankelijk van de vereisten kan de Sportomatic worden gebruikt als een klassieke automaat of als een handgeschakelde versnellingsbak zonder koppeling. Starten is in principe mogelijk in elke versnelling en werkt als een automatische transmissie. Om te schakelen haal je gewoon je voet van het gaspedaal en zet je de versnellingspook in de gewenste versnellingsstand. Zodra je de versnellingsknop weer loslaat, wordt de koppeling ingeschakeld en kun je verder accelereren. Je moet je hand echter niet op de versnellingspook laten rusten, anders kan de koppeling ontkoppelen zonder dat je dat wilt.
Porsche bood de 911, 911 E, 911 L, 911 T, 911 S, 911 2.7 en Carrera 3.0 modellen aan met Sportomatic. Daarnaast zouden er in 1970 en 1971 16 Porsche 914-6’s met Sportomatic transmissie zijn gebouwd. Naar verluidt werden er elf geleverd aan klanten, drie gebruikt voor testdoeleinden en twee bewaard in de Porsche familie.
Porsche had eigenlijk een slim idee met de Sportomatic. Het resultaat doet enigszins denken aan de latere Tiptronic, zij het zonder de klassieke automaat. Het opwindende ontwerp overtuigde ook op het gebied van rijden – de acceleratie van de Sportomatic-modellen deed niet onder voor die van handmatig geschakelde Porsches. Vooral omdat het snel wegrijden bij verkeerslichten veel gemakkelijker is voor zowel de bestuurder als de uitrusting. De koppeling reageert zelfs dynamisch op de bestuurder. Hoe sneller er weer vol gas werd gegeven na het schakelen, hoe sneller de koppeling weer aangrijpt.
In ieder geval was de Sportomatic geen verkoopsucces.
Persbericht van Porsche over de PDK, 26.09.2019
Ondanks alle marketinginspanningen en racesuccessen slaagde Porsche er niet in om het scepticisme van zijn klanten voldoende weg te nemen. De tegenstrijdigheid van een automatische transmissie in een sportwagen was te groot. Zelfs de liefdevol ontworpen handleiding van 40 pagina’s bij de Sportomatic hielp niet echt. Uiteindelijk werd de Sportomatic een commercieel onsuccesvolle aflevering, hoewel de geest ervan later herleefde in de Tiptronic. In deze automatische transmissie, die vanaf de 964 werd gebruikt, maakte Porsche het opnieuw mogelijk voor de bestuurder om zelfstandig te schakelen.
Zelfs Porsche’s liefdevol ontworpen instructies voor Sportomatic-nieuwkomers hielpen slechts in beperkte mate om nieuwe klanten te overtuigen.
Normaal gesproken worden Porsches met bijzonder zeldzame kenmerken in de loop der jaren gewild en duur. Sportomatische 911’s zijn duidelijk een uitzondering op deze regel. Hoewel ze sowieso zelden werden verkocht en velen later werden omgebouwd naar handgeschakelde versnellingsbakken, kosten F- en G-modellen met halfautomatische handgeschakelde versnellingsbak niet meer dan hun broers en zussen. Integendeel, 911 F- en G-modellen met handgeschakelde versnellingsbak zijn duurder.
Dus als je kiest voor een luchtgekoelde 911 met halfautomatische transmissie, krijg je niet alleen iets heel bijzonders, maar kun je zelfs geld besparen. Niet alleen bij aankoop, maar mogelijk ook op de lange termijn. Ten eerste zijn de Sportomatic-transmissies uiterst betrouwbaar. De automatische koppeling zorgt voor consistent soepel schakelen. De koppelomvormer minimaliseert slijtage in de aandrijflijn. Problemen zoals een vertraagde of onzuivere koppeling zijn meestal te wijten aan onnauwkeurige instellingen of problemen in het vacuümsysteem en de besturing ervan. De mechanica zelf wordt als robuust beschouwd.
En wie weet worden Sportomatic Porsches op een gegeven moment duur vanwege hun zeldzaamheid? Uiteindelijk maakt het niet uit. Want de Sportomatic is niet nadelig voor het rijplezier. Wie bij mooi weer in een klassieke auto naar het werk wil rijden, is er waarschijnlijk zelfs beter mee af dan met een handgeschakelde versnellingsbak. In één opzicht is de Sportomatic echter absoluut superieur aan zijn broers en zussen: hij biedt veel meer gespreksstof.
Richard Lindhorst is hoofdredacteur van Elferspot.com en schrijft sinds 2017 professioneel over Porsche-sportwagens. Richard rijdt sinds 2011 in Porsches van alle generaties – zowel in het dagelijks leven als op het circuit. Door aan zijn eigen auto te sleutelen en talloze bezoeken aan Porsche-werkplaatsen heeft hij een brede technische kennis opgedaan, die hij graag met zijn lezers deelt.
Heb je een tip voor een verhaal of wil je gewoon contact opnemen met Richard?
Heb je een tip voor een verhaal of wil je gewoon contact opnemen met Richard?
Je bericht is verzonden.
Elferspot magazine
Stap in en ga aan de slag
Nieuw hier? Meld je nu gratis aan!
U bent autohandelaar?
Ontdek meer over verkopen als autohandelaar
Stap in en ga aan de slag
Wachtwoord vergeten? Wachtwoord opnieuw instellen
Nieuw hier? Meld je nu gratis aan!
1968 
1975 
1977 
